Fikcja doręczania wezwań na rozprawę a europejski nakazu aresztowania (ENA).
Fikcja doręczenia
Fikcja doręczenia to instytucja prawna przewidziana przez polskie przepisy, która w dużym uproszczeniu polega na tym, że przesyłkę sądową uznaje się za prawidłowo doręczoną nawet w sytuacji, gdy adresat jej nie odbierze, ale wraca ona do sądu z adnotacją, że była dwa razy awizowana przez listonosza.
Przesyłka taka może zawierać np. wezwanie na rozprawę, odpis wyroku nakazowego, opinie biegłego itd.
Fikcja doręczenia pozwala na to, by sąd dalej działał i traktował przesyłkę jak odebraną, a brak reakcji adresata, np: niestawiennictwo na rozprawie, brak wniesienia sprzeciwu, co do wyroku itd. pozostaje wyłącznie problemem oskarżonego czy skazanego, który w rzeczywistości nic nie wie o przesyłce.
Podstawa prawna wydania europejskiego nakazu aresztowania
Stosownie do art. 607a k.p.k.:
w razie podejrzenia, że osoba ścigana za przestępstwo podlegające jurysdykcji polskich sądów karnych może przebywać na terytorium państwa członkowskiego Unii Europejskiej właściwy miejscowo sąd okręgowy może wydać Europejski Nakaz Aresztowania (ENA).
Realność wykonania ENA
Podejmując decyzję w przedmiocie wydania ENA należy mieć na uwadze realność jego wykonania.
Istotą regulacji w zakresie ENA jest to, by nie uruchamiać skomplikowanej procedury wydania i wykonania ENA oraz nie angażować organów obcego państwa w sprawach, w których przekazanie osoby ściganej polskiemu wymiarowi sprawiedliwości stoi pod znakiem zapytania.
Nie w każdej sprawie bowiem, w której zarządzono poszukiwanie listem gończym, a zachodzi podejrzenie, iż osoba taka przebywa na terytorium państwa członkowskiego Unii Europejskiej, koniecznym jest sięganie po instrument wprowadzony na mocy Decyzji Ramowej Rady z dnia 13 czerwca 2002r. w sprawie europejskiego nakazu aresztowania i procedury wydawania osób między Państwami Członkowskimi (2002/584/WSiSW) (Dz.U.UE L z dnia 18 lipca 2002r.).
Odmowa wydania ENA
Do niedawna powszechnie uważano, że sądy polskie wydają ENA na każde żądanie prokuratury czy sądu wykonującego wyrok karny.
Sytuacja ta na szczęście ulega zmianie i co raz częściej można się spotkać z pogłębioną analizą konkretnego przypadku, która w konsekwencji prowadzi do wydania decyzji odmownej.
Przykładem takiej linii orzeczniczej może być postanowienie Sądu Okręgowego w Bielsku Białej z dnia 22.01.2024r. w sprawie o sygn. akt III Kop 96/23 w którym skład orzekający podniósł, że wyrok wydany z zastosowaniem fikcji doręczenia z dużym prawdopodobieństwem będzie powodem domowy wykonania ENA przez organ zagraniczny. Taka konstatacja doprowadziła do nieuwzględnienia wniosku Sądu Rejonowego o wydanie europejskiego nakazu aresztowania.
Fikcja doręczenia a odmowa realizacji ENA przez organ zagraniczny
Wyżej wymienione orzeczenie zawiera wiele interesujących rozważań, które warto przytoczyć.
W uzasadnieniu postanowienia Sąd dochodzi do wniosku, że analiza akt Sądu Rejonowego w Bielsku-Białej o sygn. IX K 173/23 pod kątem skuteczności zawiadamiania o terminie rozprawy, a co za tym idzie braku wiedzy skazanego o toczącym się postępowaniu w przedmiocie wydania wyroku łącznego, wskazuje na graniczące z pewnością prawdopodobieństwo odmowy wykonania ENA przez właściwy organ państwa, w którym obecnie przebywa skazany, z uwagi na przeszkody wykonania ENA wynikające z przepisów art. 4a (dot. decyzji wydanych w wyniku rozprawy, na której dana osoba nie stawiła się osobiście) Decyzji Ramowej Rady z dnia 13 czerwca 2002r. w sprawie europejskiego nakazu aresztowania i procedury wydawania osób między Państwami Członkowskimi.
Zgodnie bowiem z art. 4a ust. 1 Decyzji –
organ sądowy wykonujący może także odmówić wykonania ENA wydanego z myślą o wykonaniu kary pozbawienia wolności lub zastosowaniu środka zabezpieczającego, jeżeli dana osoba nie stawiła się osobiście na rozprawie, w wyniku której wydano orzeczenie, chyba że w europejskim nakazie aresztowania stwierdza się, że dana osoba, zgodnie z dalszymi wymogami proceduralnymi określonymi w prawie krajowym wydającego państwa członkowskiego:
a) w odpowiednim terminie:
2(i) została wezwana osobiście i tym samym została poinformowana o wyznaczonym terminie i miejscu rozprawy, w wyniku której wydano to orzeczenie, albo inną drogą rzeczywiście otrzymała urzędową informację o wyznaczonym terminie i miejscu rozprawy w sposób jednoznacznie pozwalający stwierdzić, że wiedziała o wyznaczonej rozprawie; oraz
(ii) została poinformowana, że orzeczenie może zostać wydane, jeżeli nie stawi się na rozprawie; albo
b) wiedząc o wyznaczonej rozprawie, udzieliła pełnomocnictwa obrońcy, który został wyznaczony przez daną osobę albo przez państwo do tego, aby ją bronić na rozprawie, i obrońca ten faktycznie bronił jej na rozprawie; albo
c) po doręczeniu jej orzeczenia i wyraźnym pouczeniu o prawie do ponownego rozpoznania sprawy lub do złożenia odwołania, w których to procedurach dana osoba ma prawo uczestniczyć i które pozwalają na ponowne rozpoznanie sprawy pod względem merytorycznym i z uwzględnieniem nowych dowodów oraz które mogą prowadzić do uchylenia lub zmiany pierwotnego orzeczenia:
(i) wyraźnie oświadczyła, że nie kwestionuje orzeczenia; lub
(ii) w ustawowym terminie nie wystąpiła o ponowne rozpoznanie sprawy ani nie złożyła odwołania; albo
d) orzeczenie nie zostało jej doręczone osobiście, ale:
(i) zostanie jej bezzwłocznie doręczone osobiście po jej przekazaniu oraz zostanie wyraźnie pouczona o prawie do ponownego rozpoznania sprawy lub do złożenia odwołania, w których to procedurach dana osoba ma prawo uczestniczyć i które pozwalają na ponowne rozpoznanie sprawy pod względem merytorycznym i z uwzględnieniem nowych dowodów oraz które mogą prowadzić do uchylenia lub zmiany pierwotnego orzeczenia; oraz
(ii) zostanie poinformowana o terminie, w którym musi wystąpić o takie ponowne rozpoznanie sprawy lub złożyć odwołanie, jak wspomniano w odnośnym europejskim nakazie aresztowania.
Niestawiennictwo na rozprawie z powodu braku wiedzy o terminie
W sytuacji więc, kiedy osoba skazana nie uczestniczyła w rozprawie, na której wydano wobec niej wyrok skazujący, a jej nieobecność spowodowana była tym, że w rzeczywistości nie wiedziała o terminie tej rozprawy, a nadto w sytuacji, gdy nie doręczono jej orzeczenia, w którym wyraźnie pouczono by ją o prawie do ponownego rozpoznania sprawy lub do złożenia odwołania, organ wykonujący nakaz europejski może podjąć decyzję odmawiającą jego wykonania.
Niespełnienie wymogu rzeczywistego poinformowania o terminie rozprawy/posiedzenia oraz o prawie do złożenia odwołania od wydanego na nim orzeczenia stanowi podstawę do odmowy wykonania ENA również zgodnie z polskim kodeksem postępowania karnego (zob. art. 607r § 3 k.p.k.).
Analiza powyższych przepisów jednoznacznie wskazuje, że wystąpienie przez Sąd Okręgowy do państwa członkowskiego Unii Europejskiej o wykonanie ENA jest racjonalne jedynie wówczas, gdy zostały spełnione wymagania określone m.in. w rubryce D formularza ENA (odpowiadającej wymogom z art. 4a ust. 1 Decyzji). W
idoczne prima facie niespełnienie tych warunków, stanowi podstawę do odmowy wykonania ENA przez państwo członkowskie Unii Europejskiej, a zarazem czyni bezzasadnym występowanie do takiego państwa i uruchamianie związanej z tym procedury przewidzianej w Rozdziale 65a k.p.k.
Orzeczenia Trybunału Sprawiedliwości na temat fikcji doręczenia
Przypomnienia wymaga, że w przeszłości Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej wypowiadał się na temat „fikcji doręczenia” wezwania m. in w sprawie C-108/16 PPU.
Zgodnie orzeczeniem zapadłym w powyższej sprawie – artykuł 4a ust. 1 lit. a) decyzji ramowej Rady 2002/584/WSiSW z dnia 13 czerwca 2002 r. w sprawie europejskiego nakazu aresztowania i procedury wydawania osób między państwami członkowskimi, zmienionej decyzją ramową Rady 2009/299/WSiSW z dnia 26 lutego 2009 r., należy interpretować w ten sposób, że:
zawarte w tym przepisie wyrażenia „wezwana osobiście” a także „inną drogą rzeczywiście otrzymała urzędową informację o wyznaczonym terminie i miejscu rozprawy w sposób jednoznacznie pozwalający stwierdzić, że wiedziała o wyznaczonej rozprawie” stanowią autonomiczne pojęcia prawa Unii i należy interpretować je w sposób jednolity w całej Unii Europejskiej. 2) Artykuł 4a ust. 1 lit. a) decyzji ramowej Rady 2002/584, zmienionej decyzją ramową 2009/299, należy interpretować w ten sposób, że nie spełnia warunków określonych w tym przepisie samo wezwanie, takie jak w postępowaniu głównym, które nie zostało doręczone bezpośrednio zainteresowanemu osobiście, lecz zostało przekazane pod jego adresem dorosłemu domownikowi, który podjął się oddać je do rąk zainteresowanego, jeżeli europejski nakaz aresztowania nie pozwala na upewnienie się, czy i ewentualnie kiedy ten dorosły domownik faktycznie oddał to wezwanie zainteresowanemu.
Z powyższego wynika, że jeżeli posiadasz wiedzę o wyznaczeniu terminu posiedzenia celem wydania europejskiego nakazu aresztowania, to warto aby uczestniczył w nim Twój adwokat.
Skuteczną walkę z ENA można podjąć nie tylko przed sądem zagranicznym ale również przed sądem w Polsce.
Damian Tomanek
adwokat
Zdjęcia: Yannik Mika, Jon Tyson
Może zainteresować Cię jeszcze:
- NEO-sędzia i ENA
- Odmowa wykonania ENA ze względu na stan zdrowia
- Lista poszukiwanych czerwoną notą Interpolu.
***
Europejski nakaz aresztowania na Węgrzech
Od czasu do czasu pytają mnie o zdanie na temat europejskiego nakazu aresztowania nie tylko klienci. Tym razem miałem okazję podzielić się swoją wiedzą z redakcją Wirtualnej Polski.
Pan redaktor Tomasz Molga w artykule pod tytułem: „Domyka się pętla wokół Ziobry i Romanowskiego. Węgry jak wyspa, nigdzie z niej nie uciekną.” analizował możliwości uniknięcia ekstradycji do Polski jakie mają obaj poszukiwani panowie, po zastosowaniu europejskiego nakazu aresztowania i unieważnieniu paszportów [Czytaj dalej…]
{ 0 komentarze… dodaj teraz swój }