Po co przekazywać wyrok do wykonania za granicę? O przekazywaniu polskich wyroków do wykonania za granicę pisałem już parę razy. Więcej możesz przeczytać tutaj. Tym razem przyjrzymy się bliżej ograniczeniom w możliwości przekazania wyroków za granicę, jakie wprowadzono w polskich przepisach.
Polskie sądy powszechnie stosują to ograniczenie, mimo że zarówno Trybunał Sprawiedliwości UE jak i polski Rzecznik Praw Obywatelskich wykazali, że są one bezskuteczne.
Jest to problem bardzo istotny dla tych, którzy wiele lat temu popadli w konflikt z polskim prawem, a obecnie zamieszkują poza Polską. Często są to osoby, wobec których wydano europejski nakaz aresztowania. Wykonanie wyroku za granicą jest dla nich szansą na wyjście z problemów w sposób, który nie zburzy całkowicie ich życia rodzinnego, zawodowego itd.
Nie jest tajemnicą, że warunki odbywania kary w krajach zachodniej Europy są znacznie lepsze niż w Polsce. Łatwiej można również uzyskać warunkowe przedterminowe zwolnienie. Są też kraje, które od razu pomniejszają polski wyrok o ok. 20%.
Warunki przekazania polskiego wyroku do wykonania za granicę
Zgodnie z przepisem art. 611t § 1 k.p.k., w razie prawomocnego orzeczenia przez sąd polski wobec obywatela polskiego lub cudzoziemca kary pozbawienia wolności podlegającej wykonaniu, sąd okręgowy, w którego okręgu wydano orzeczenie, za zgodą skazanego, może wystąpić o wykonanie orzeczenia bezpośrednio do właściwego sądu lub innego organu państwa członkowskiego Unii Europejskiej, zwanego „państwem wykonania orzeczenia„, jeżeli przekazanie orzeczenia do wykonania pozwoli w większym stopniu zrealizować wychowawcze i zapobiegawcze cele kary.
Procedura przekazania wyroku
Przepis art. 611t § 2 k.p.k. wymienia podmioty uprawnione do zainicjowania procedury, a wśród nich skazanego.
Natomiast zgodnie z art. 611t § 3 pkt 3 k.p.k. wystąpienie, o którym mowa w § 1, sąd kieruje do właściwego sądu lub innego organu innego państwa wykonania orzeczenia, za zgodą właściwego sądu lub innego organu tego państwa — o ile skazany przebywa na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej lub w państwie, do którego skierowano wystąpienie.
Przepis art. 611ta § 1 stanowi zaś, że przed wystąpieniem do państwa, o którym mowa w art. 611t § 3 pkt 3, sąd zwraca się do właściwego sądu lub innego organu tego państwa o zgodę na przekazanie orzeczenia do wykonania.
W pozostałych wypadkach sąd może zwrócić się do właściwego sądu lub innego organu państwa wykonania orzeczenia o opinię w przedmiocie przekazania orzeczenia.
Czyj wyrok może być przekazany za granicę
Podkreślić należy, iż w przypadku wyrażenia przez państwo wykonania orzeczenia zgody na przekazanie skazanego (art. 611t § 3 pkt 3 k.p.k.), procedurze tej poddana może zostać zarówno osoba posiadająca wyłącznie obywatelstwo polskie, jak i osoba będąca obywatelem innego państw członkowskiego UE niż państwo wykonania orzeczenia, a nawet osoba będąca obywatelem państwa trzeciego (tak L. Paprzycki (red.), Komentarz aktualizowany do art. 425-673 Kodeksu postępowania karnego, LEX/el. 2015, uwagi do art. 611t k.p.k.).
Czy można przekazać do wykonania za granicę wyrok, który zapadł przed 5.12.2011 r.?
Generalnie przyjmuje się, że przekazane do wykonania za granicę mogą być jedynie wyroki, które zapadły po dniu 5.12.2011 r.
Sądy powołują się w tym miejscu na art. 4 ust. 1 ustawy z dnia 16 września 2011 r. o zmianie ustawy — Kodeks postępowania karnego, ustawy o prokuraturze oraz ustawy o Krajowym Rejestrze Karnym (Dz. U.2011.240.1430), rozdziałów 66f i 66g Kodeksu postępowania karnego, wskazując, iż przedmiotowej instytucji nie stosuje się do orzeczeń wydanych przed dniem 5 grudnia 2011 r.
Wyrok w zawieszeniu wydany przed 5.12.2011 r., a zarządzenie wykonania kary wydane po tej dacie
Prezentowane przez większość sądów stanowisko należy uznać jednak za błędne.
Powołując się na wykładnię przyjętą przez Sąd Apelacyjny we Wrocławiu, II Wydział Karny w postanowieniu z dnia 20 grudnia 2023 r., o sygn. akt II AKz 902/23, należy uznać, iż przepisy regulujące kwestię wystąpienia do właściwego organu państwa członkowskiego UE o zgodę na przekazanie do wykonania orzeczenia skazującego na karę pozbawienia wolności mają zastosowanie również wówczas, gdy wydanie wyroku skazującego nastąpiło przed dniem 05 grudnia 2011 r., jednakże orzeczenie o zarządzeniu wykonania kary wydane zostało już po tej dacie.
Nieważność oświadczenia złożonego przez Polskę
Niezależnie od powyższego podnieść należy, że zasadnicze wątpliwości budzi kwestia funkcjonowania w polskim prawie postanowień decyzji ramowej Rady 2008/909/WSiSW z 27 listopada 2008 r. o stosowaniu zasady wzajemnego uznawania do wyroków skazujących na karę pozbawienia wolności lub inny środek polegający na pozbawieniu wolności – w celu wykonania tych wyroków w Unii Europejskiej, której implementację do prawa polskiego stanowią rozdz. 66f i 66g Kodeksu postępowania karnego.
Możliwości zastosowania tych przepisów ogranicza jednak ustawa z 16 września 2011 r. o zmianie ustawy — Kodeks postępowania karnego, ustawy o prokuraturze oraz ustawy o Krajowym Rejestrze Karnym.
Na jej mocy do k.p.k. dodano rozdz. 66f i 66g k.p.k., lecz zgodnie z jej art. 4 ust. 1, ich zastosowanie jest wyłączone względem orzeczeń wydanych przed 5 grudnia 2011 r.
Przepis ten stanowić ma wykonanie oświadczenia złożonego w 2011 r. przez Polskę.
Wskazać jednak należy, że powyższe oświadczenie Rzeczypospolitej Polskiej uznać należy za nieważne z następujących względów. Decyzja ramowa wskazuje, że państwa członkowskie mogą złożyć oświadczenie o niestosowaniu jej postanowień do orzeczeń wydanych przed określoną datą, nie późniejszą jednak niż właśnie dzień 5 grudnia 2011 r. Można je było jednak złożyć co do orzeczeń wydanych przed określoną datą „przy przyjęciu niniejszej decyzji ramowej przez Radę”.
Decyzja ramowa została przyjęta 27 listopada 2008 r. i 5 grudnia 2008 r. ogłoszona w dzienniku urzędowym UE. Tymczasem oświadczenie na podstawie art. 28 ust. 2 decyzji ramowej zostało przez Polskę złożone dopiero w 2011 r.
Skutki złożenia oświadczenia przez Polskę po terminie
W wyroku z 24 czerwca 2019 r. w sprawie C-573/17 Popławski Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej przesądził wprost, że złożenie oświadczenia możliwe było jedynie „przy przyjęciu” tejże decyzji ramowej, a zatem 27 listopada 2008 r.
Jakiekolwiek oświadczenie złożone po tej dacie „nie może wywierać skutków prawnych”. Oświadczenie złożone przez Polskę jest zatem nieważne. Ponieważ sama decyzja ramowa nie zawiera innych przepisów, które ograniczałyby czasowy zakres jej zastosowania i wobec nieważności oświadczenia złożonego przez Polskę w 2011 r., należy uznać, że nie ma przesłanek, aby takie ograniczenie istniało w polskim prawie.
Dodać trzeba, że powyższe stanowisko zostało zaprezentowane przez Rzecznika Praw Obywatelskich w komunikacie z dnia 26 października 2020 r.
Polska procedura legislacyjna
Sprawa wydaje się dosyć oczywista i wystarczyłoby jedynie uchylić przepis wprowadzający ograniczenie z datą 5.12.2025 r. Nie zrobił tego przez 3 lata rząd PiS i nie zrobił tego przez półtora roku rząd KO.
Niezależnie od okoliczności, mentalność władzy pozostaje ta sama.
Damian Tomanek
adwokat
Zdjęcie: Katrin Bolovtsova
***
ENA i dozór elektroniczny
Rok temu pisałem o dozorze elektronicznym. Więcej możesz przeczytać tutaj. Ponieważ życie płynie do przodu to, również obecna władza ma w planach dokonanie zmian w przepisach związanych z dozorem elektronicznym.
Na szczęście planowane zmiany idą w kierunku rozszerzenia możliwości zastosowania tego środka w postępowaniu wykonawczym [Czytaj dalej…]
{ 0 komentarze… dodaj teraz swój }