Europejski nakaz aresztowania

Jak bumerang w rozmowach telefonicznych z klientami powraca pytanie : „Czy ja mogę być poszukiwany europejskim nakazem aresztowania ? ”   W maju 2015r. poruszałem już ten temat, o czym można przeczytać o nim tutaj. Częstotliwość z jaką powraca powyższe pytanie wskazuje na to, że nie wszystko zostało w sposób wyczerpujący wyjaśnione. A zatem kto może być poszukiwany europejskim nakazem aresztowania ?

Po pierwsze poszukiwane mogą  być osoby wobec których zapadł prawomocny wyrok skazujący na bezwzględną karę pozbawienia wolności której wymiar przekracza 4 miesiące. Po wtóre osoby wobec których zapadł wyrok z warunkowym zawieszeniem wykonania kary pozbawienia wolności przewyższającej 4 miesiące, a następnie sąd wydał postanowienie o zarządzeniu wykonania kary. Inaczej mówiąc dotyczy to osób którym  wyrok  został „odwieszony”. Często się zdarza, że osoby te nie wiedzą o tym, że „zawiasy zostały zdjęte” ponieważ nie mają kontaktu z Polską. Zarządzenie wykonania kary może nastąpić z inicjatywy pokrzywdzonego, kuratora bądź z urzędu.

Poszukiwani europejskim nakazem aresztowania mogą być również Ci wobec których toczy się postępowanie przygotowawcze w prokuraturze. Tu można podzielić poszukiwanych na tych którzy wiedzą, że mogą być ścigani ENA i na tych którzy nie mają o tym pojęcia. Do tych pierwszych zaliczamy osoby które popełniły przestępstwo i uciekły za granicę z pełną świadomością tego co robią. Do drugiej grupy zaliczamy osoby które wyjechały do pracy „za chlebem” i zapomniały o tym, że do zapłaty pozostała jakaś faktura, rachunek, debet na karcie czy rata kredytu. W takich sytuacjach bank bądź inny wierzyciel nie mogąc odzyskać pieniędzy składa zawiadomienie o popełnieniu przestępstwa. Osoba przebywająca za granicą nawet nie przypuszcza, że za kilkaset złotych została wprawiona w ruch machina prokuratorsko-sądowa. ( sąd rejonowy najczęściej wydaje list gończy, a sąd okręgowy ENA)

Moich klientów mogę podzielić natomiast na tych którzy przypuszczają, że są ścigani ENA i na tych którzy nie mogą wyjść z szoku po tym jak zatrzymała ich zagraniczna policja na podstawie ENA. Ta ostatnia grupa to z reguły osoby które nie wiedziały o tym, że im odwieszono wyrok i osoby które zapomniały w Polsce uregulować swoje długi. Tu duże pole do popisu ma skuteczny adwokat.

Kto zatem z mieszkających za granicą Polaków może być poszukiwany ENA ? Odpowiedź jest prosta: prawie każdy bo Ci co nie musieli zaciągać długów w Polsce nie mieli powodów by wyjeżdżać za granicę.

Helsińska Fundacja Praw Człowieka zaprosiła mnie na seminarium poświęcone praktyce stosowania europejskiego nakazu aresztowania. Spotkanie odbyło się w dniu 8 września 2016r. w Warszawie, a uczestniczyło w nim wielu ekspertów zajmujących się na co dzień pomocą osobom wobec których zastosowano europejski nakaz aresztowania.

Seminarium odbyło się w ramach projektu „ Beyond Surrender” który jest finansowany przez Komisję Europejską. W ramach projektu zostanie przeprowadzony audyt kompleksowy 20 spraw, w których osoby ścigane zostały przekazane do Polski.

Audyt zakłada badanie akt, obserwacje posiedzeń, wywiady z obrońcami osobami przekazanymi i ich rodzinami.

Co z tego wszystkiego wynika dla osób ściganych ENA ? Na razie niewiele.

Jednak fakt, że międzynarodowe organizacje broniące praw człowieka, wspólnie z władzami Unii Europejskiej, podjęły inicjatywę zbadania tej sprawy, świadczy o zaniepokojeniu dotychczasową praktyką stosowania europejskiego nakazu aresztowania. Z danych statystycznych za lata 2005 – 2013 wynika, że Polska wystosowała 31 tysięcy ENA, co stanowi 31 % ogółu wszystkich nakazów wydanych w tym czasie w całej Europie. W tym samym czasie Niemcy wydali niecałe 15 tyś, a Francja 10 tyś.

Z danych statystycznych wynika, wyjątkowo niska skuteczność europejskich nakazów aresztowania wydanych przez Polskę. Z 31 tysięcy nakazów skutecznych okazało się zaledwie ok 7 tysięcy. Jest to zasługa nie tylko tego, że osoby poszukiwane skutecznie się ukrywają, ale również i tego, że sądy zagraniczne w wielu przypadkach odmawiają realizacji europejskich nakazów aresztowania wydanych przez polskie sądy. W wielu przypadkach skutecznie działający adwokat jest również w stanie doprowadzić do uchylenia w Polsce europejskiego nakazu aresztowania przed przekazaniem poszukiwanego do kraju. Statystyki pokazują, że jest o co walczyć, zarówno przed sądem w Polsce jak i za granicą, a szanse na wygraną są większe niż to się większości wydaje.

W październiku 2014r. pisałem o tym, czy areszt domowy zastosowany za granicą zostanie zaliczony na poczet orzeczonej w Polsce  kary pozbawienia wolności. Wówczas „podpierałem się” orzeczeniami polskich sądów i poglądami polskiej doktryny. Sprawa jednak budziła dalej wątpliwości i to nie tylko moje. Aby je w sposób ostateczny rozstrzygnąć Sąd Rejonowy dla Łodzi Śródmieście postanowieniem z dnia 24.05.2016r. wystąpił do Europejskiego Trybunału Sprawiedliwości z pytaniem, czy okres tzw. aresztu domowego który był stosowany w Wielkiej Brytanii, w ramach realizacji europejskiego nakazu aresztowania, może być w Polsce zaliczony na poczet kary pozbawienia wolności ?

Sprawa dotyczyła osoby X zatrzymanej w UK, a następnie zwolnionej po wpłaceniu kaucji w kwocie 2000 funtów. X podlegał obowiązkowi przebywania pod adresem zamieszkania od 22,00 do 7,00 z zastosowaniem elektronicznej kontroli wykonania tego obowiązku, czyli tzw. obrączki. Ponadto miał obowiązek meldowania się w określone dni na komisariacie policji oraz zakaz ubiegania się o wydanie jakichkolwiek dokumentów podróżnych.

Ponieważ wszystkie razem, nałożone na X obowiązki, w sposób znaczny ograniczały sferę jego wolności, Sąd Rejonowy w Łodzi zastanawiał się, czy można ten okres zaliczyć na poczet kary pozbawienia wolności. Na gruncie polskiego prawa nie znalazł odpowiedzi na to pytanie, w związku z czym wystąpił do ETS.

Nie wchodząc w szczegóły dosyć skomplikowanego prawnie uzasadnienia, ostatecznie i jednoznacznie Europejski Trybunał Sprawiedliwości w wyroku z dnia 28.07.2016r. rozstrzygną tą kwestię w następujący sposób:

„Artykuł 26 ust. 1 decyzji ramowej Rady 2002/584/WSiSW z dnia 13.06.2002r. w sprawie europejskiego nakazu aresztowania i procedury wydawania osób między państwami członkowskimi, (…), należy interpretować w ten sposób, że środki takie jak areszt domowy w wymiarze 9 godzin na dobę w godzinach nocnych, połączony z dozorem elektronicznym danej osoby za pomocą opaski elektronicznej, z obowiązkiem stawiennictwa codziennie lub kilka razy w tygodniu w komisariacie policji w określonych godzinach, a także z zakazem występowania o wydanie dokumentów umożliwiających podróż za granicę , nie są co do zasady – uwzględniając rodzaj, czas trwania, skutki i sposób wykonywania całokształtu tych środków – do tego stopnia ograniczające, by wywierały skutek w postaci pozbawienia wolności porównywalny z osadzeniem i tym samym zostały zakwalifikowane jako „zatrzymanie” w rozumieniu wspomnianego przepisu, czego sprawdzenie należy jednak do sądu odsyłającego.”

Od  teraz mamy zatem sytuację jasną. Żaden sąd w Polsce nie zaliczy aresztu domowego zastosowanego za granicą, w ramach europejskiego nakazu aresztowania, na poczet kary pozbawienia wolności. No, chyba że trafimy na taki sąd który się na tym nie zna. I takie sytuacje czasami się zdarzają.

Poproszono mnie ostatnio o wyrażenie opinii na temat możliwości prowadzenia postępowania karnego na terenie Polski przeciwko Syryjczykowi który zamordował Polkę na terenie Niemiec. Pytanie zostało zadane w kontekście bieżących wydarzeń politycznych w naszym kraju.

Ponieważ zazwyczaj trzymam się  jak najdalej od polityki, starałem się wyjaśnić problem wyłącznie w oparciu o obowiązujące przepisy i własne doświadczenia. Z artykułem można zapoznać się tutaj.