Europejski nakaz aresztowania – coraz popularniejszy

Damian Tomanek        10 września 2017        Komentarze (0)

Jakiś czas temu na łamach Rzeczpospolitej ukazał się ciekawy artykuł Agaty Łukaszewicz na temat tego, jak obecnie działa europejski nakaz aresztowania. Zapraszam do lektury. Artykuł można przeczytać tutaj.

Prawa zatrzymanego na podstawie ENA

Damian Tomanek        02 września 2017        Komentarze (0)

Do czego ma prawo zatrzymany na podstawie ENA? Takie pytanie zawsze pada w rozmowie z osobą która wie, że może być za nią wystawiony europejski nakaz aresztowania.

Jeżeli zatem przebywasz poza granicami Polski i wiesz, że masz coś „za uszami” to  powinieneś znać swoje prawa, na wypadek zatrzymania. Prawa te określone są w Decyzji Ramowej Rady Europy z 2002r. o europejskim nakazie aresztowania i w przepisach karnych poszczególnych państw.

Uprawnienia osoby zatrzymanej określone w art. 11 Decyzji Ramowej są nadzwyczaj skromne albowiem ograniczają się zaledwie do dwóch punktów.

  1. W momencie aresztowania osoby, której dotyczy wniosek, wykonujący nakaz właściwy organ sądowy, zgodnie z prawem krajowym, powiadamia tę osobę o europejskim nakazie aresztowania i jego treści, a także o możliwości wyrażenia przez tę osobę zgody na jej przekazanie wydającemu nakaz organowi sądowemu.

  2. Osoba, której dotyczy wniosek aresztowana w celach wykonania europejskiego nakazu aresztowania ma prawo do korzystania z pomocy prawnej i z pomocy tłumacza zgodnie z prawem krajowym wykonującego nakaz Państwa Członkowskiego.

Znacznie bardziej rozbudowane są uprawnienia zatrzymanego w przepisach wewnętrznych poszczególnych państw. W Polsce zostało wydane w tym celu specjalne rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 15.06.2015r. w którym określono jednolity wzór pouczenia o prawach zatrzymanego na podstawie ENA.

Osobie zatrzymanej na podstawie europejskiego nakazu aresztowania przysługują wymienione poniżej uprawnienia:

  1. Prawo do informacji o przyczynie zatrzymania i do bycia wysłuchanym (art. 244 § 2)1).

  2. Prawo do składania wyjaśnień, odmowy składania wyjaśnień lub odmowy odpowiedzi na poszczególne pytania, bez konieczności podania przyczyn odmowy (art. 175 § 1), oraz prawo do złożenia lub odmowy złożenia oświadczenia w swojej sprawie (art. 244 § 3).

  3. Prawo do niezwłocznego kontaktu z adwokatem  i bezpośredniej z nimi rozmowy (art. 245 § 1).

  4. Prawo do korzystania z pomocy wybranego przez siebie obrońcy. Jeżeli zatrzymany wykaże, że nie stać go na obrońcę, sąd może wyznaczyć obrońcę z urzędu (art. 78 § 1).

  5. Jeżeli zatrzymany nie zna wystarczająco języka polskiego – prawo do korzystania z bezpłatnej pomocy tłumacza (art. 72 § 1).

  6. Prawo do otrzymania odpisu protokołu zatrzymania i do przeglądania akt w zakresie dotyczącym przyczyn zatrzymania (art. 244 § 3).

  7. Prawo do zawiadomienia osoby najbliższej lub innej wskazanej osoby, jak również pracodawcy, szkoły, uczelni, dowódcy oraz osoby zarządzającej przedsiębiorstwem zatrzymanego albo przedsiębiorstwem, za które jest on odpowiedzialny, o zatrzymaniu (art. 245 § 2, art. 261 § 1, 2 i 3). O zatrzymaniu Policja zawiadamia organ prowadzący przeciwko zatrzymanemu postępowanie w innej sprawie, o ile o nim wie (art. 261 § 2a).

  8. Jeżeli zatrzymany nie jest obywatelem polskim – prawo do kontaktu z urzędem konsularnym lub z przedstawicielstwem dyplomatycznym państwa, którego jest obywatelem. Jeżeli nie posiada żadnego obywatelstwa – prawo do kontaktu z przedstawicielem państwa, w którym zatrzymany mieszka na stałe (art. 612 § 2). W przypadku zastosowania tymczasowego aresztowania zawiadamia się urząd konsularny lub przedstawicielstwo dyplomatyczne państwa, którego tymczasowo aresztowany jest obywatelem (art. 612 § 1). Jeżeli przewiduje to umowa konsularna między Polską a państwem, którego zatrzymany jest obywatelem, właściwy urząd konsularny lub przedstawicielstwo dyplomatyczne zostaną poinformowane o zatrzymaniu również bez jego prośby.

  9. Prawo do wniesienia do sądu zażalenia na zatrzymanie w terminie 7 dni od dnia zatrzymania. W zażaleniu można się domagać zbadania zasadności, legalności oraz prawidłowości zatrzymania (art. 246 § 1).

  10. Prawo do natychmiastowego zwolnienia, jeżeli przyczyny zatrzymania przestały istnieć, albo po upływie 48 godzin od chwili zatrzymania, o ile zatrzymany nie zostanie w tym czasie przekazany do dyspozycji sądu z wnioskiem o zastosowanie tymczasowego aresztowania. W wypadku przekazania do dyspozycji sądu zatrzymany zostanie zwolniony, jeżeli w ciągu 24 godzin od przekazania nie zostanie mu doręczone postanowienie o zastosowaniu tymczasowego aresztowania (art. 248 § 1 i 2).

  11. Prawo do informacji o treści europejskiego nakazu aresztowania (art. 607k § 2) oraz do otrzymania jego odpisu wraz z tłumaczeniem oraz z zawiadomieniem o posiedzeniu sądu w sprawie przekazania i tymczasowego aresztowania. Jeżeli ze względu na szczególne okoliczności nie sporządzono tłumaczenia, sąd zarządza jego sporządzenie albo informuje o treści europejskiego nakazu aresztowania (art. 607l § 1a).

  12. Prawo do złożenia oświadczenia w sprawie przekazania oraz prawo do wyrażenia zgody na przekazanie i zgody na ściganie za inne przestępstwa niż objęte wnioskiem o przekazanie, a także zgody na wykonanie kary pozbawienia wolności lub środków polegających na pozbawieniu wolności za te przestępstwa (art. 607l § 2). Zgoda nie może być cofnięta. Skutkiem wyrażenia zgody jest przyspieszenie postępowania w sprawie europejskiego nakazu aresztowania (art. 607k § 2, art. 607l § 2, 607m § 1 i 1a, art. 607n § 1).

  13. Prawo do wniesienia zażalenia na przekazanie w terminie 3 dni od dnia ogłoszenia postanowienia, zaś w wypadku niedoprowadzenia zatrzymanego na posiedzenie sądu – od dnia doręczenia postanowienia (art. 607l § 3).

  14. Dostęp do niezbędnej pomocy medycznej.

Na wniosek państwa, które wystąpiło z europejskim nakazem aresztowania, możliwe jest zastosowanie tymczasowego aresztowania na okres nie dłuższy niż 7 dni przed wpłynięciem europejskiego nakazu aresztowania oraz następnie na okres niezbędny do przekazania, nie dłużej niż na 100 dni (art. 607k § 3 i 3a).

Powyższy wzór pouczenia o uprawnieniach jest przepisem polskim i obowiązuje na terenie Polski. Natomiast podobne, choć nie koniecznie identyczne, uprawnienia będą przysługiwały zatrzymanemu w innych krajach Unii Europejskiej. Natomiast prawa zatrzymanego opisane w art. 11 Decyzji Ramowej stanowią minimum uprawnień jakie przysługują zatrzymanemu na podstawie ENA i będą w każdym państwie Unii Europejskiej takie same.

 

Krajowy Rejestr Karny

Damian Tomanek        12 sierpnia 2017        Komentarze (0)

Wakacje jak i święta to zawsze są okresy „żniw” dla służb poszukujących osób ściganych  na podstawie ENA. W tym czasie ludzie częściej podróżują, co wiąże się z częstszym przekraczaniem granic, pobytem na lotniskach, czy też z częstszymi, zwykłymi kontrolami drogowymi.

Przed wybraniem się w podróż warto jednak sprawdzić czy wakacje się nie przedłużą. Przed chwilą odebrałem telefon od pani – nazwijmy ją Agnieszka – która błagała o pomoc ponieważ jej mąż został zatrzymany przez policję na lotnisku w Luton. Opowiedziała mi następującą historię:

Mąż wyjeżdżając z Polski parę lat temu wiedział, że ma nie spłacony kredyt bankowy. Ponieważ kwota nie była zbyt duża, a sprawa nie wydawała się zbyt poważna myślał, że z czasem wszystko „przyschnie” i jak komornik umorzy egzekucję, to bank o sprawie zapomni. Jak się okazało bank nie zapomniał.

Ponieważ w tym roku chcieliśmy lecieć na wakacje do Hiszpanii postanowił sprawdzić czy nie jest przypadkiem poszukiwany. Zadzwonił do Pana z prośbą o sprawdzenie. Podana przez Pana cena wydała mu się jednak wygórowana, w związku z czym postanowił poszukać innego prawnika, który dokona takiego sprawdzenia taniej.

Mąż po prostu chciał zaoszczędzić. Oczywiście w internecie kancelarii adwokackich jest zatrzęsienie. Znalazł Panią Mecenas, która za kwotę o połowę niższą, podjęła się tych czynności. Uzyskała dokument z Krajowego Rejestru Karnego w którym była jedynie informacja o poszukiwaniu męża polskim listem gończym.

Po uzyskaniu tego dokumentu wyjaśniła, że skoro nie ma informacji o poszukiwaniu europejskim nakazem aresztowania, to do Hiszpanii spokojnie możemy lecieć. Nie może lecieć tylko do Polski”.

Dalszy ciąg tej historii już znacie. Z opowieści tej jednak płyną trzy wnioski:

Po pierwsze – Krajowy Rejestr Karny to nie wszystko. W Krajowym Rejestrze Karnym nie ma informacji o poszukiwaniu europejskim nakazem aresztowania. Aby się tego dowiedzieć adwokat musi podjąć dodatkowe czynności sprawdzające.

Po drugie – sprawdziłem stronę internetową Pani Mecenas, która udzieliła ewidentnie błędnej porady prawnej, skutkującej „lądowaniem” męża Pani Agnieszki w więzieniu, zamiast w Hiszpanii. Ze strony internetowej Pani Mecenas wynikało, że świadczy pomoc prawną w zakresie prawa rodzinnego, cywilnego, administracyjnego, karnego, ubezpieczeń społecznych itd. Lista specjalizacji obejmowała wszystkie możliwe dziedziny prawa.

I tu już powinna się zapalić klientowi „czerwona lampka”.  Jest to bowiem najlepszy przykład, prawdziwości powiedzenia, że jak ktoś zna się na wszystkim, to tak naprawdę nie zna się na niczym.

Po trzecie – mąż Pani Agnieszki postanowił zaoszczędzić, co mu się niewątpliwie udało, bo najbliższe dwa lata ma szanse spędzić w zakładzie karnym na koszt Skarbu Państwa.

Mój mąż został zatrzymany przez policję

Damian Tomanek        23 lipca 2017        Komentarze (0)

Halo, dzień dobry. Mam taką pilną sprawę, wczoraj wieczorem mój mąż został zatrzymany przez policję. Podobno przewieźli go do Londynu. Nie wiem jak mu pomoc. Mamy małe dzieci i tylko ja się nimi zajmuję, nie mam ich z kim zostawić. Mój mąż pracował i tylko on nas utrzymywał. Nie wiem co teraz będzie. Jestem zdruzgotana. Niech mi Pan powie, co mam teraz robić?

Takich telefonów odbieram kilka w miesiącu. Czasami dzwoni żona, czasami dziewczyna czy narzeczona. Najczęściej wie niewiele o powodach zatrzymania poza tym, że jej partner miał dawno temu jakieś kłopoty w Polsce. Jednak za granicą są już kilka lat, on pracuje legalnie, przed nikim się nie ukrywa. Kiedyś sprawdzał w internecie na jakiejś liście poszukiwanych ale go tam nie było. A w ogóle to już o wszystkim zapomnieli, bo przecież sprawa dawno ucichła. A tu jak grom z jasnego nieba taki cios.

Najważniejsze pytanie jakie wówczas pada, to:

Co dalej robić?

Opisana wyżej sytuacja jest konsekwencją wysłania europejskiego nakazu aresztowania, a dalszy przebieg wydarzeń będzie wyglądał następująco. W krótkim czasie od zatrzymania poszukiwany stanie przed sądem w państwie w którym akurat przebywa. Tam zostanie mu doręczony na piśmie europejski nakaz aresztowania i zostanie mu zadane pytanie: czy zgadza się Pan na powrót do Polski? Jeżeli się zgodzi, to w przeciągu paru dni powinien znaleźć się w samolocie z darmowym przelotem do kraju. Jeżeli się nie zgodzi to, musi powiedzieć dlaczego. Wówczas sąd wyznacza kolejny termin w trakcie którego zostaną rozpoznane argumenty na które się powołuje.

Czasami takich terminów jest kilka, zanim zapadnie rozstrzygnięcie. Jeżeli „grzechy” z przeszłości nie są zbyt ciężkie to po pierwszej rozprawie zatrzymany, za kaucją lub z obrączką elektroniczną wraca do domu. Tu czeka na kolejny termin. Oczywiście zostają mu zatrzymane dokumenty, ma zakaz opuszczania kraju w którym przebywa i musi się meldować regularnie na policji. W przybliżeniu procedura podobnie wygląda we wszystkich krajach europejskich.

I tu wracamy do pytania zrozpaczonej małżonki:

Co ma w takiej sytuacji zrobić?

Sąd zagraniczny po rozpoznaniu sytuacji majątkowej zatrzymanego może mu przydzielić adwokata który będzie działał jako obrońca z urzędu. Można również takiego obrońcę wynająć z wyboru. Obrońca przede wszystkim ma za zadanie doprowadzić, w pierwszej kolejności, do uwolnienia zatrzymanego, a w dalszej kolejności powinien spróbować zablokować wydanie zatrzymanego do Polski.

Od strony sądu zagranicznego jest to jednak bardzo trudne zadanie. Większość spraw należy „wyprostować” od strony polskiej. Pomagam osobom poszukiwanym ENA od wielu lat. W wielu sprawach doprowadziłem do tego, że moi klienci nie zostali przewiezieni do Polski mimo, że byli poszukiwani ENA. 95% spraw zakończonych sukcesem, to takie sprawy w których polskie sądy i prokuratury same wycofały list gończy i europejskie nakazy aresztowania.

Dlatego warto jak najszybciej zlecić sprawę adwokatowi w Polsce. Takie zlecenie musi się rozpocząć od rozmowy telefonicznej i przesłania kopii dokumentu europejskiego nakazu aresztowania. Po jego przeczytaniu adwokat zajmujący się profesjonalnie tymi sprawami jest w stanie wstępnie, ale konkretnie, powiedzieć jakie są możliwości działania.

Oczywiście sprawy są różne, łatwiejsze i trudniejsze. Czasami chodzi o odwieszony wyrok, a czasami o sprawę w prokuraturze. Niekiedy trzeba dopiero zapoznać się z aktami sprawy w sądzie czy porozmawiać z prokuratorem aby ustalić przyczyny zaistniałej sytuacji. Jednakże lektura ENA pozwala w 80% na trafne ustalenie przyczyn i sposobu rozwiązania problemu.

Rozwiązanie problemu w Polsce, jakie by nie było, zawsze wymaga czasu. Dlatego najgorsze, co można zrobić, to bezczynnie czekać na rozstrzygnięcie sądu zagranicznego. Po wydaniu takiego rozstrzygnięcia wydalenie do Polski może nastąpić w ciągu kilkunastu dni. W tym czasie w Polsce nie da się już nic zrobić.

Rozpoznanie przez polskie sądy najprostszego wniosku trwa ok 1-2 miesiące. To tyle samo czasu ile najczęściej upływa pomiędzy wypuszczeniem zatrzymanego i kolejną rozprawą przed sądem zagranicznym. Trwa zatem wyścig z czasem. Im szybciej w Polsce adwokat zacznie działać, tym ma większe szanse na to, że ten wyścig wygra.

Wyrok łączny

Damian Tomanek        19 czerwca 2017        Komentarze (0)

Wyrok łączny to zagadnienie, które w wielu przypadkach nastręcza poważne trudności zarówno adwokatom, prokuratorom  jak i sędziom.

W swojej praktyce spotkałem się z przypadkiem kiedy w stosunku do jednego skazanego wyrok łączny był cztery razy uchylany przez sąd wyższej instancji. Dopiero za piątym razem sądowi I instancji udało się  trafić z rozstrzygnięciem. Niezależnie od trudności związanych z łączeniem wyroków wydanych przez polskie sądy, dodatkowym wyzwaniem stał się problem łączenia wyroków wydanych przez sądy w różnych krajach. Dotyczy to przede wszystkim  osób które mając wyroki do odbycia w Polsce, wyjechały za granicę, a tam również popadły w konflikt z prawem.  Zagadnienia te regulują przepisy kodeksu karnego, a w szczególności art. 114a oraz 85 § 4 kk, rozdział 66f kpk jak również przepisy unijne, a zwłaszcza :

  • decyzja ramowa 2008/909/WSiSW z 27 listopada 2008 r. o stosowaniu za- sady wzajemnego uznawania do wyroków skazujących na karę pozbawienia wolności lub inny środek polegający na pozbawieniu wolności – w celu wykonania tych wyroków w Unii Europejskiej;
  • decyzja ramowa 2008/675/WSiSW z 24 lipca 2008 r. w sprawie uwzględ- niania w nowym postępowaniu karnym wyroków skazujących zapadłych w państwach członkowskich Unii Europejskiej

Wyżej wymienione akty prawne zawierają szereg szczegółowych uregulowań, które są fantastyczną podstawą do prowadzenia ważnych i poważnych dysput naukowych. Natomiast przeciętny śmiertelnik, który wyjechał z kraju z powodu tego, że miał wyrok w Polsce, a następnie „złapał” kolejny wyrok za granicą, powinien wiedzieć, że zgodnie z :

Art. 114a kk Wyrokiem skazującym jest również prawomocne orzeczenie skazujące za popełnienie przestępstwa wydane przez sąd właściwy w sprawach karnych w państwie członkowskim Unii Europejskiej, chyba że według ustawy karnej polskiej czyn nie stanowi przestępstwa, sprawca nie podlega karze albo orzeczono karę nieznaną ustawie.

Art. 85 § 4 kk Karą łączną nie obejmuje się kar orzeczonych wyrokami, o których mowa w art. 114a.

Z powyższego wynika, że nie można „zrobić” jednego wyroku łącznego z dwóch wyroków, które zostały wydane w różnych krajach.

Skazanie wyrokiem w innym państwie ma również inne poważne konsekwencje na terenie Polski. O tym jednak w następnym wpisie.